Skip to content

Jubileumconcert

30 jaar Asser Bach Cantategroep – terugblik

Op 17 december vierden we ons jubileum in Veenhuizen met een zeer goed bezochte en zeer boeiende lezing van Ton Koopman en met een geslaagde uitvoering van de Hohe Messe in een uitverkochte Grote Kerk. Op deze avond namen we ook afscheid van ons oudste lid en medeoprichtster van ABC, Louise Wester, die zo veel voor het ensemble heeft betekend.

We bedanken het aandachtige publiek dat ons beloonde met een enthousiast applaus, we bedanken onze solisten en gast-instrumentalisten en verder iedereen die eraan heeft bijgedragen dat 17 december 2022 als een bijzondere dag in de annalen van ABC terechtkomt.

Met de foto’s van Berta van der Kolk (lezing, podiumrepetitie, concert) kunt u de sfeer nog even terughalen.

Hieronder nog de verhalen over de voorbereiding en de geschiedenis van ABC.

Jubileumactiviteiten op 17 december  in Veenhuizen:
18.15 uur lezing Ton Koopman: “De Hohe Messe: Bachs laatste werk? Koepelkerk
20.00 uur integrale uitvoering BWV 232 (Hohe Messe) van J.S. Bach Grote Kerk
Tijdens het concert is er een pauze met gratis koffie of thee.

Uitvoerenden:
Koor en orkest van de Asser Bach Cantategroep o.l.v. Marion Bluthard
Solisten: Aaike Nortier, Hanneke Tichelaar, Henk Gunneman, Michiel Nonhebel

Voorproefje: hoe klinkt ABC?
Bekijk en beluister de cantatedienst van 27 november:

ABC op radio en TV!
Donderdag 8 december van 16.30 - 17.00 uur in het programma Asserlei van Omroep Assen praat Brunhilde Kuijper met Henny Colenbrander (alt) en Rein de Vries (bestuurslid en altist) over de Asser Bach Cantategroep en onze jubileumviering. Later terugkijken of luisteren kan via: https://www.omroepassen.com/uitzending-gemist/.

We zien u graag in Veenhuizen!

Dit was het laatste bericht in de aanloop naar het project Hohe Messe. Wie weet wilt u met ons na afloop terugkijken op lezingen concert. Wilt u op de hoogte blijven van de activiteiten van ABC, volg dan het nieuws op onze website en volg ons Facebook.
****

Josien (huidige concertmeester)
ABC is voor mij de geborgenheid van een familie

Mariëtte (huidige strijkerscoach)
In 2017 werd ik gebeld door Hoite Pruiksma, de toenmalige dirigent van ABC, met de vraag of ik de strijkers van ABC zou willen gaan coachen. Het idee was, de strijkers verder te ontwikkelen in de barok-streektechniek. Met Hoite had ik jarenlang als concertmeester van het barokorkest Concerto d 'Amsterdam intensief, inspirerend en met veel plezier samengewerkt. Ik hoefde dan ook niet lang na te denken en had er alle vertrouwen in. Bovendien werk ik graag met amateurs en vind het mooi om kennis te kunnen delen en door te geven.

Ik werd, destijds bij de eerste repetitie,  direct getroffen door de goede sfeer én het niveau van de ABC-strijkers. Allemaal zijn ze zeer gemotiveerd, en geïnteresseerd om zich verder te bekwamen in deze barok-techniek. Heel verrassend is het ook telkens weer om te zien (te horen), hoe snel iedereen de aanwijzingen oppakt, en vervolgens binnen een avondrepetitie de resultaten zo goed te horen zijn. De samenwerking met de huidige dirigente, Marion Bluthard, concertmeester Josien Rijkmans en ABC als geheel, is ook heel prettig en maakt dat ik graag naar Assen kom.

Reinder van der Molen (oud-voorzitter)
Dankzij ABC in de Adventskerk glorieert Bach met een veelheid aan uitzonderlijke composities

Louise Wester (1e viool, oudste lid/betrokken bij de oprichting)
Moe na een repetitiedag? Nee hoor, van muziek word ik nooit moe!

Koor in actie: inzingen! (Foto: Berta van der Kolk)

Edzard Kuipers (hoboïst)_1
Zo'n club en die muziek....!
Ik ga wel eens met weinig zin, maar kom altijd blij voldaan weer thuis.

 
Edzard Kuipers (hoboïst)_2
ABC: er in gerold en doorgerold.
Het was in 1994 een vriendenclubje, dat graag cantates van J.S. Bach wilde uitvoeren. Bachkenners van het eerste uur. Het orkest werd grotendeels gevormd uit leden van het Drents Symfonie Orkest. Truus van Nes was daar concertmeester en natuurlijk werd zij aanvoerder van de strijkers in het Bachensemble. De strijkers repeteerden bij haar thuis. De eerste jaren zat ik naast Greet van Dijk, destijds ook lid van het DSO. De reden van haar vertrek weet ik niet meer, maar na enige jaren werd Janny Menninga haar opvolger en ik weet haast niet anders dan dat Janny en ik bijna alle cantates hebben meegespeeld.

ABC ontwikkelde zich o.l.v. Paulien Kostense in de baroktechniek. De hoboïsten werden samen met fagottist Margo Huggers meermaals gecoacht door barokhoboïst Peter Frankenberg, zoon van Wim Frankenberg.

Er zijn mensen die alles bewaren en een orde van de dienst van alle uitvoeringen hebben. Er zijn er ook, die dat niet doen: ik kan geen lijst van cantates meer reproduceren. Maar ik weet nog altijd de spanning en de vreugde die deelname met zich mee brengt. De spanning vooraf, het bestuderen van de muziek, het luisteren naar YouTube, het verzorgen van rieten en embouchure, de eerste zaterdagrepetitie, het verrast worden door de gekozen tempi van de dirigent, het coördineren met de strijkers en dan op zondag de ontmoeting met de solisten. Hoe pakt dat uit als er lastige aria’s te begeleiden zijn. De akoestiek tijdens de dienst in de kerk, die zo geheel anders is dan tijdens de lege repetitiekerk.

Paulien Kostense legde de basis voor een vertrouwd goed gezelschap van koor en orkest. Er waren hoogtepunten als het Weihnachts Oratorium en het Magnificat. Thans is Marion Bluthard onze dirigent en zij leidt tot ieders grote tevredenheid koor en orkest op een doortastende, vriendelijke wijze, waarbij zij haar muzikale kennis overbrengt naar de musici.

Het ABC was aanvankelijk een vriendenclub, waarbij Wim Frankenberg, Louise Wester, Truus van Nes en vele anderen de logistieke zaken regelden. Maar er werd op den duur meer gevraagd van verantwoordelijkheid, secretariële werkzaamheden, financiële verantwoordelijkheden, coördinatie planning, etc etc en de ABC-groep heeft thans een heus Stichtingsbestuur met ook bestuurders die in hun vrije tijd niet ook in het koor of orkest deelnemen, maar wel heel veel regelen. Ik heb grote waardering voor alle bestuursleden van het ABC, zonder wie de uitvoering van de Hohe Messe bij het 30-jarig bestaan niet mogelijk was geweest. Hulde en dank aan ons bestuur!

Nanny van der Wal (sopraan)
Hierbij mijn herinneringen aan ABC.
Ik ben daarvoor ook in mijn oude agenda´s gedoken en heb nog even met Paulien ge-appt omdat ik nieuwsgierig werd naar de exacte data van de periodes met de verschillende dirigenten.
Mijn eerste cantate was op 3 december 1995, naar mijn idee de tweede cantate met een koor. Lieke, die mij attendeerde op de Asser Bach Cantategroep, had in ieder geval al bij een eerdere cantate meegezongen. Ik heb sindsdien slechts een enkele cantate gemist.

We repeteerden de eerste jaren als koor (de repetities voorafgaande aan het cantateweekend) met een repetitor in de aula van de oude Vincent van Gogh school, en het orkest bij een orkestlid aan huis. Nu repeteren we dus al weer vele jaren uitsluitend in de Adventskerk, het gebouw waar ik inmiddels zeer aan gehecht ben vanwege zo vele prachtige herinneringen. De cantate voerden we, voorafgaande aan de vespers van Musica Pro Deo, uit in de ochtenddienst. Een tijd lang ambieerden we om de cantate nog een tweede keer uit te voeren, maar dit kwam niet van de grond. We hebben o.a. een keer in Veendam gezongen.

De tijd met Paulien Kostense, Louise Wester (destijds eerste violiste) en Wim Frankenberg was zeer plezierig. Er heerste altijd een goede en warme sfeer. Wim en Louise waren eigenlijk de ouders van het ABC en gedroegen zich ook zo. Wim deed volgens mij het kopieerwerk, bundelde dit, deed er een mooi gekleurd kaftje omheen en bracht de klavieruittreksels waar mogelijk zelf rond. Ik zag op een briefje van hem dat we in 2003 bij de eerste repetitie 25 gulden contant moesten betalen en 6,50 gulden voor een klavieruittreksel. Indien je dat nodig had kon je ook een cassettebandje met je partij erop krijgen. Louise gaf in het cantateweekend onderdak aan Paulien en de solisten, wat volgens mij zeer gewaardeerd werd. Ook bakte ze voor iedere repetitie zaterdag heerlijke tulbanden!

Na de cantate klom Wim Frankenberg, hij was qua lengte een kleine man, op een stoel om met een altijd leuke speech dirigent en solisten te bedanken voor hun inzet. Louise reikte daarna de steeds weer originele cadeautjes aan. Vaak sprak Paulien daarna ook nog en bedankte vervolgens, met een cadeautje, Louise en Wim. Het was een stel hartelijke, lieve mensen bij elkaar.

Het was zeer verdrietig om in maart 2010, vanwege zijn overlijden, afscheid te moeten nemen van Wim. Ad Boes had toen inmiddels de organisatorische taken van Wim overgenomen.
Wim bespeelde altijd het kistorgel, wat fijn dat Wietse Meinardi dit later over wilde nemen.

Van 15 t.m 18 mei 2009 organiseerden we een reis met koor en orkest naar Parijs. Het lukte Wim toen al niet meer om mee te gaan. Het koorlid Harrie de Reus (predikant) was met zijn echtgenote Mariëlle (violiste bij ABC) voor zijn werk naar Parijs verhuisd en stelde ons voor om op bezoek te komen. Het werd een zeer geslaagd weekend. We reisden per bus en overnachtten in een simpel hotel in een buitenwijk. Zaterdag overdag traden we op in de kerk St. Merri, midden in het centrum, en op zondagmorgen in de gemeente van Harrie. Op zondagmiddag maakten we een boottocht op de Seine.

In 2011 zijn we een weekend naar Amersfoort geweest, waar Jan van Baardwijk, voorheen koorlid en predikant van de Adventskerk, was beroepen. We traden daar op en sliepen bij gemeenteleden.

Op 9 maart 2013 was tot onze spijt het afscheidsconcert van Paulien Kostense. Daniel Rouwkema nam het dirigentschap over. Hij was daarvoor al als repetitor verbonden aan ABC. In 2014 gaf Daniel aan te willen stoppen. Met een sollicitatiecommissie  gingen we landelijk op zoek naar een nieuwe dirigent en uiteindelijk organiseerden we proefdirecties op 22 november 2014. Na een selectie bleven er twee favoriete dirigenten over. Hoite Pruiksma werd na een stemming de derde dirigent van de ABC. Rein de Vries heeft als interim voor koor en orkest gestaan.

Hoite had grootse plannen. De jaren daarop hebben we naast de 4 cantatediensten ook samengewerkt met de Nederlandse Bach Academie (met Hoite als artistiek leider) en gaven we enkele concerten in diverse kerken in Drenthe en Friesland. Hoite gaf in 2018 aan het te druk te krijgen en in september 2018 organiseerden we opnieuw proefdirecties na een sollicitatieprocedure. Ook dit keer waren er weer vele gegadigden en werd het opnieuw een nipte “overwinning”, dit keer  van Marion Bluthard. De andere kandidaat leek ook veel in zijn mars te hebben, maar m.i. gaf opnieuw een toegankelijk en prettige karakter de doorslag. De positieve manier waarop Marion voor koor en orkest staat doet me nog steeds denken aan de warme begintijd van de ABC.

Bij elk cantateweekend voelt het weer als thuiskomen; bij de muziek van Bach, de effectieve en gezellige repetities, alle bekende gezichten, het mooie orgelspel van Wietse Meinardi en de toepasselijke woorden van Helene van Noord. Ieder keer ervaar ik het weer als een voorrecht om mee te mogen doen. Bach en de ABC gaan mij nooit vervelen!!

Meino Nijhoff (oud-voorzitter, speelde een belangrijke rol in organisatie van het jubileum)_1
Elke keer dat ik de repetities van ABC bezocht, raakte ik onder de indruk: koorleden en instrumentalisten hebben technisch alles al 100% foutloos ingestudeerd. Marion, de dirigent, kan zich direct richten op de kwaliteit van het samenspel en de interpretatie van Bach’s bedoelingen.

Meino Nijhoff_2
Ton Koopman begon 30 jaar geleden (toen ABC geboren werd) met de opname van zijn Bach-Cantateproject. Hij nam alle cantates op in 10 jaren. Toen hij op verzoek enige ABC fragmenten beluisterde wilde Ton Koopman, de beste Bach dirigent van ons land- van harte medewerking verlenen aan het jubileum: hij geeft op 17 december een luisterrijke lezing, voorafgaand aan de Hohe Messe. Wat een grote eer voor de Asser Bach Cantategroep.

Antoinet van der Berg (aanvoerer 2e violen)
ABC motiveert mij om het beste uit mijn vioolspel te halen. Er is veel aandacht voor de juiste uitvoering van barok, elke noot verdient aandacht. De combinatie van dirigent Marion en onze vioolcoach Mariëttte is heel professioneel maar met de nodige luchtigheid waardoor er ook veel plezier is binnen de groep. We voelen ons verbonden met elkaar, zowel onderling  als in ons spel.
Er is oor voor elkaar en oor náár elkaar. Ik hoop nog lang mee te spelen met deze kritische, bevlogen en betrokken groep.

Marion Bluthard (dirigent)
ABC is voor mij een verzameling gezellige, leergierige en goed voorbereide musici.

Joke van Raalte (altviool)
Altviool spelen bij ABC is voor mij een fijne manier om los te komen van het dagelijkse bestaan. De muziek neemt het als het ware over, met Bach en Marion als gidsen en spelers en zangers als aangenaam gezelschap. En wat mij betreft is de weg naar de Hohe Messe toe net zo belangrijk als het resultaat!

Studieweekend: soep eten in de middagpauze (Foto: René van Leeuwen)

Hiltje Corporaal (1e viool)
Meedoen aan de HH is erg fijn. Het is een leuke groep en de muziek is geweldig. De repetities zijn ook erg inspirerend.

Wout van den Heuvel (cello)
De 30-jarige ABCgroep is voor mij...
... prachtige tijdloze muziek, zo'n 300 jaar geleden geschreven, maar nog steeds springlevend; ... een ensemble met een ambitieuze werkhouding, maar ook met oog voor de menselijke en sociale kant ... werken met een dirigent die je uitnodigt het beste uit jezelf te halen.

Ubo van Ophoven (2e viool)
Ik vind het prachtig om met het ABC mee te spelen. Het voelt ook als een hele eer om erbij te mogen zijn. Er wordt door koor en orkest hard en serieus gewerkt om schitterende muziek ten gehore te brengen. Het is een wonder dat het ABC het voor elkaar heeft gekregen om Marion Bluthard het ensemble te laten leiden. Ze weet precies wat ze wil en weet elk koor- en orkestlid met haar muzikale inzichten en humor te bereiken. De repetities zijn zeer vruchtbaar; elke noot is belangrijk. Soms lijkt Bach zelf tijdens concerten ergens achteraan in het publiek aangeschoven te zijn. We zien hem niet, maar hij is er wel. Vast wel.

Henrieke Jansen-Ensing (alt)
Voor mij is de ABC een fijne club mensen die graag goede muziek wil maken met elkaar. Ik vind de constructie van de repetities fijn en overzichtelijk. Er wordt thuis goed  gestudeerd, waardoor je samen in een relatief korte repetitietijd toch echt iets moois neer kunt zetten. Dit is natuurlijk niet mogelijk zonder de kundige leiding van Marion (en Mariëtte).
Ik heb ook heel vaak de vrijheid gevoeld om mijn kinderen mee te nemen naar de repetitie. Dit werd ook altijd goed ontvangen en maakte het voor mij mogelijk om mee te kunnen blijven doen.

Joke Breed (alt)
Het zingen bij ABC geeft mij heel veel energie. Het is zo bijzonder om iedere keer na een paar repetities met elkaar weer een mooie cantate te kunnen uitvoeren. Marion begeleidt ons altijd met enthousiasme en humor en het is heerlijk samenwerken met de bevlogen zangers en musici.
Het Hohe Messe project kost veel zelfstudie- en repeteertijd, maar levert ook prachtige muziek op.
Ik verheug mij op de uitvoering van dit meesterwerk van Bach in Veenhuizen op 17/12 en hoop dat de kerk vol luisteraars zit.

Zoekt u informatie over Bachs Hohe Messe, of beter zijn h-moll Messe, dan loopt u er tegenaan dat een korte, informatieve beschrijving van het werk niet te vinden is. Daarvoor is het werk te complex. Dat geldt voor de musicologische aspecten, maar ook voor de ontstaansgeschiedenis, onderwerp van studie en verhitte discussies. Over de plaats in het werk van Bach vertelt Ton Koopman, die voorafgaand aan het concert op 17 december een lezing houdt met ondersteunende geluidsfragmenten over het onderwerp ”De Hohe Messe: Bachs laatste werk?”

Geen korte beschrijving dus, maar wil ik graag twee punten aanstippen.

1. Waarom componeerde de Lutherse Bach deze mis?
Eduard van Hengel schrijft:
Bach zoekt ”... naar een meer universele en tijdloze tekst, die hij denkt te vinden in de Latijnse mistekst: niet alleen eeuwenoud maar ook in gebruik in zowel de rooms-katholieke als de lutherse kerk. Weliswaar werden in Leipzig slechts Kyrie, Gloria en Sanctus nu en dan concertant (d.w.z. met solisten, koor en orkest) uitgevoerd, maar alle teksten van het Latijnse ordinarium kwamen voor in het lutherse gezangboek, zelfs met kleine 'lutherse' detailverschillen die we in de HOHE MESSE terugvinden. Deze teksten werden in de liturgie in Sachsen echter meestal slechts eenstemmig door het koor gezongen, op de oude gregoriaanse intonaties. Bachs HOHE MESSE is dus waarschijnlijk ook niet als liturgische muziek bedoeld, de omvang overschrijdt de ruimte die daarvoor in zowel rooms-katholieke als lutherse erediensten bestond…” (Bron: www.eduardvanhengel.nl)

2. Hoe zit het stuk in elkaar?
De Hohe Messe wordt in muziekterminologie een Missa Solemnis genoemd. Een mis in deze vorm bevat alle gezongen onderdelen van het Ordinarium. dat is de reeks van vaste gezangen die een plaats hebben in de viering van de Katholieke mis. In zijn Missa heeft Bach ze als volgt geordend:
Kyrie (een gebed om ontferming)
Gloria (lofprijzing)
Symbolum Nicaenum (een vroegchristelijke geloofsbelijdenis)
Sanctus (onderdeel van het eucharistisch gebed, met Osanna, Benedictus en herhaald Osanna)
Agnus Dei (met Dona nobis Pacem)

In het programmaboekje voor het concert zijn de teksten afgedrukt, in Latijn en in vertaling. Ook op internet is de tekst gemakkelijk op te sporen.
Wilt u zich verdiepen in de Hohe Messe, dan kunt u o.a. terecht op de volgende websites:
Wikipedia
Eduard van Hengel, een zéér uitgebreide en interessante beschrijving.
Nederlandse Bachvereniging, een goed leesbaar verhaal, dat weer andere aspecten van het werk belicht.
U zult wellicht ontdekken dat de websites niet altijd overeenstemmen en waarschijnlijk zal Ton Koopman ook weer andere aspecten belichten: een goede reden om de stukken te lezen en de lezing te bezoeken!

De theorie is één ding, hoe je de Hohe Messe ervaart, is iets heel anders. Je kunt niet anders dan onder de indruk raken van de veelvormigheid, van alle kleuren en verschillende stemmingen die de muziek overbrengt. Dirigent Marion Bluthard schreef er dit over, recht uit haar hart:
“Kyrie” – al de eerste paar maten pakken mij en katapulteren mij in een soort tijdloos bestaan, het is als een venster naar de eeuwigheid waar je even naar binnen mag kijken.
Het voelt voor mij iedere keer weer als een godswonder dat Johann Sebastian Bachs muziek, die zo lang geleden geschreven is, nog steeds zo direct op je inwerkt. Je kunt natuurlijk proberen zo veel mogelijk over deze muziek aan de weet te komen, dat vind ikzelf ook heel interessant. Bijvoorbeeld constateren dat het heel geestig is om “et in unum Dominum Jesum Christum” (het “Credo”: ik geloof in één Heer Jezus Christus) juist niet eenstemmig, maar tweestemmig te componeren. En dan met dezelfde melodie, die net met een tel verschil inzet: een keer met korte nootjes, een keer met gebonden noten. Want dit gaat over de mens die meer is dan alleen maar een mens…

De laatste pagina van het manuscript van de h-moll-Messe. Foto: Bach-Digital.de

Of het “Sanctus”: dit is bezet met drie trompetten, drie hoge strijkers, een soort “hoogkoor” van drie stemmen en een “laagkoor” van drie stemmen. Tot nu toe voldeed de bezetting met twee hobo’s – maar nee, hier hebben we ineens drie onafhankelijke hobostemmen. De goddelijke Drie-Eenheid moet je wel wat waard zijn!
Het wemelt in de Hohe Messe van dat soort “ontdekkingen” die je kunt doen. Dat was natuurlijk ook voor ons heel aantrekkelijk – immers is de h-moll Messe een soort “Vermächtnis” (excuus, dat klinkt gewoon veel betekenisvoller dan “nalatenschap”) van Johann Sebastian Bach.[…]

De rest van Marions verhaal leest u in het programmaboekje voor het concert.
Of u nu komt om u te laten meevoeren door de muziek, of om uw kennis over de h-moll Messe te vergroten en tijdens de uitvoering zo veel mogelijk muzikale bijzonderheden op te pikken, we hopen dat u er bent!

Op 17 december 2022 kunt u zangers en musici van de Asser Bach Cantategroep aan het werk zien. Voor de Hohe Messe is het koor in acht stemgroepen verdeeld, samen 30 zangers. Ook het orkest is groter dan voor een gemiddelde cantate: een extra hobo en fagot, fluiten, trompetten, een hoorn en pauken, in totaal ook 30 musici. Een kleine tien daarvan zijn professional, de rest is amateur.

In 1992 startte ABC klein. Muziekzaken werden voornamelijk behartigd door Wim Frankenberg. ABC was geen organisatie, maar een groep mensen die samen hun ideaal wilden verwezenlijken. Een uitvoerige administratie? Niet nodig: het zat allemaal in het hoofd van Wim, of in zijn binnenzak: bijdragen van deelnemers werden tijdens de repetitie geïnd en na afloop van de cantate kwamen uit zijn binnenzak de enveloppen met de gages tevoorschijn. Eten en onderdak werden geregeld door violiste Louise.

Sopraan Nanny van der Wal blikt terug op die eerste jaren:

De tijd met Paulien Kostense, Louise Wester en Wim Frankenberg was zeer plezierig. Er heerste altijd een goede en warme sfeer. Wim en Louise waren eigenlijk de ouders van ABC, Wim deed volgens mij het kopieerwerk, bundelde dit, deed er een mooi gekleurd kaftje omheen en bracht de klavieruittreksels waar mogelijk zelf rond. Ik zag op een briefje van hem dat we in 2000 bij de eerste repetitie 25 gulden contant moesten betalen en 6,50 gulden voor een klavieruittreksel. Indien nodig kon je ook een cassettebandje met je partij erop krijgen.
Louise gaf in het cantateweekend onderdak aan Paulien en de solisten, wat volgens mij zeer gewaardeerd werd. Ook bakte ze voor iedere repetitiezaterdag heerlijke tulbanden!
Na de cantate klom Wim Frankenberg, hij was een kleine man, op een stoel om met een altijd leuke speech dirigent en solisten te bedanken. Louise reikte daarna de steeds weer originele cadeautjes aan. Vaak sprak Paulien daarna ook nog en bedankte vervolgens Louise en Wim met een cadeautje.

In die eerste jaren repeteerde het orkest bij een van de leden thuis, het koor in de aula van een school. ABC is een stichting geworden, met een boekhouding en een bankrekening. En de Adventskerk geeft ons al jaren belangeloos onderdak, ook voor de meeste repetities voor de Hohe Messe. Om u een idee te geven: er zijn een kleine tien extra repetitiedagen gepland waarop soms alleen koor, soms alleen orkest, soms beide, onder leiding van dirigent Marion Bluthard en vaak ook strijkerscoach Mariëtte Holtrop studeren op de delen van de Hohe Messe. En, zoals altijd gebruik is geweest bij ABC: als je op de repetitie komt, ken je je partij, of je nu zingt of speelt. Daardoor kan een repetitie effectief verlopen. Een project als dit is een uitdaging die de hele groep muzikaal dichter bij elkaar brengt.

Dit is wat Antoinet van der Berg, aanvoerder 2e violen, erover zegt:

ABC motiveert mij om het beste uit mijn vioolspel te halen. Er is veel aandacht voor de juiste uitvoering van barok, elke noot verdient aandacht. De combinatie van dirigent Marion en onze vioolcoach Mariëtte is heel professioneel, maar met de nodige luchtigheid waardoor er ook veel plezier is binnen de groep. We voelen ons verbonden met elkaar, zowel onderling als in ons spel. Er is oor voor elkaar en oor náár elkaar.

Een koor en orkest waarin ieder oor heeft voor elkaar, dat gaat u als toehoorder ongetwijfeld merken op 17 december! Solisten en extra instrumentalisten zijn aangetrokken, en vlak voor het concert zal er gerepeteerd worden met de volledige bezetting! Wij kijken ernaar uit en we laten u graag meegenieten van dit geweldig veelzijdige werk van Bach!
Alle foto’s: Berta van der Kolk

Een aantal mensen heeft ervaringen, mooie herinneringen, of een kernachtige omschrijving van wat hen bindt met ABC op papier gezet. Die prachtige verhalen en uitspraken krijgen zeker een plek in het archief. Hieronder krijgt u een eerste bloemlezing.

Meino Nijhoff (pas afgetreden voorzitter, speelt een belangrijke rol in de jubileumviering)
Toen Ton Koopman op zijn verzoek enige fragmenten van cantateuitvoeringen door de Asser Bach Cantategroep beluisterde, wilde hij, de beste Bach-dirigent van ons land, van harte medewerking verlenen aan het jubileum. Wat een grote eer voor de Asser Bach Cantategroep!

Reinder van der Molen (oud-voorzitter)
Dankzij ABC in de Adventskerk glorieert Bach met een veelheid aan uitzonderlijke composities.

Mariëtte Holtrop (strijkerscoach sinds 2017)
Ik werk graag met amateurs en vind het mooi om kennis te kunnen delen en door te geven. Destijds bij de eerste repetitie werd ik direct al getroffen door de goede sfeer én het niveau van de ABC-strijkers. Allemaal zijn ze zeer gemotiveerd en geïnteresseerd om zich verder te bekwamen in de baroktechniek. Heel verrassend is het ook telkens weer om te zien (en te horen) hoe snel iedereen de aanwijzingen oppakt, en hoe vervolgens binnen één avondrepetitie de resultaten zo goed te horen zijn.

Josien Rijkmans (concertmeester)
ABC is voor mij de geborgenheid van een familie.

Edzard Kuipers (hoboïst vanaf cantate 1 tot heden)
Het was in 1994 een vriendenclubje, dat graag cantates van J.S. Bach wilde uitvoeren. Bachkenners van het eerste uur. Het orkest werd grotendeels gevormd uit leden van het Drents Symfonie Orkest. […] ABC ontwikkelde zich o.l.v. Paulien Kostense in de baroktechniek. De hoboïsten werden samen met fagottist Margo Huggers meermaals gecoacht door barokhoboïst Peter Frankenberg, zoon van Wim Frankenberg. […] Ik weet nog altijd de spanning en de vreugde die deelname met zich mee brengt. De spanning vooraf, het bestuderen van de muziek, het luisteren naar YouTube, het verzorgen van rieten en embouchure, de eerste zaterdagrepetitie, het verrast worden door de gekozen tempi van de dirigent, het coördineren met de strijkers en dan op zondag de ontmoeting met de solisten.

Nanny van der Wal (koorlid vanaf het prille begin tot heden)
Bij elk cantateweekend voelt het weer als thuiskomen: bij de muziek van Bach, de effectieve en gezellige repetities, alle bekende gezichten, het mooie orgelspel van Wietse Meinardi en de toepasselijke woorden van Helène van Noord. Ieder keer ervaar ik het weer als een voorrecht om mee te mogen doen. Bach en de ABC gaan mij nooit vervelen!!

Vier tips om zaterdag 17 december in een goed gevulde kerk te luisteren naar lezing of concert
1. koop een kaartje voor uzelf, of als u zelf speelt of zingt:
2. geef een kaartje cadeau aan een familielid, vriend of (koor- of orkest)collega: een 30-min-kaartje kost maar € 15!
3. deel dit bericht, via e-mail of Facebook (Asser Bach Cantategroep)
4. verspreid de digiflyer in uw kenniskring, stad of dorp. Nog niet gekregen? Mail pr.abcgroep@gmail.com.

Waar

De thuislocatie van de Asser Bach Cantategroep is de Adventskerk in Assen, een van de kerken van de PKN-wijkgemeente Vredenoord. Voor het jubileumconcert is echter gekozen voor Veenhuizen, een dorp met een bijzondere historie, op korte afstand van Assen. Veenhuizen, behorend tot de Koloniën van Weldadigheid, bezit twee fraaie kerken en tot 1890 was er ook een synagoge: zo konden kolonisten met verschillende religieuze achtergronden zich thuisvoelen in de kolonie.

De Koepelkerk

De adressen van de kerken (Kerklaan en Hoofdweg) doen het niet meteen vermoeden, maar de twee kerken liggen vlakbij elkaar: je hoeft alleen maar de straat over te steken. Op zaterdag 17 december vanaf kwart over zes houdt Ton Koopman in de Koepelkerk een lezing over BWV232, waarbij hij ter illustratie geluidsfragmenten gebruikt. Onderwerp van de lezing is “De Hohe Messe: Bachs laatste werk?” Koopman is een groot Bach-kenner en hij heeft uitvoerig studie gedaan naar de Hohe Messe, een raadselachtig werk in het oeuvre van Bach.
Het aantal plaatsen in de Koepelkerk is beperkt. U krijgt een unieke kans om Ton Koopman in Noord-Nederland te horen: wacht dus niet te lang met het bestellen van kaarten!

De Grote Kerk

Terwijl Ton Koopman zijn lezing houdt, gaan koor en orkest van ABC inzingen en inspelen in de Grote Hiëronymus Aemilianuskerk, een van oorsprong rooms-katholieke kerk, daterend uit 1893. Vanaf 20.00 uur wordt hier de BWV 232, de Hohe Messe uitgevoerd, een bijzonder werk waarin de Lutherse Bach een toonzetting van het katholieke ordinarium combineert met een toonzetting van de vroegchristelijke Geloofsbelijdenis van Nicea.

Een unieke gelegenheid

De Hohe Messe heeft zich een vaste plek verworven in het koorrepertoire. Vaak blijft de uitvoering beperkt tot een aantal delen. U krijgt niet heel vaak de kans om in Noord-Nederland het hele werk te horen. De combinatie met de lezing van Ton Koopman geeft u een unieke gelegenheid om kennis te maken met de Hohe Messe of om het werk nog beter te leren kennen!

…en wie: spreker, dirigent en solisten

Een belangrijke rol is bij deze jubileumviering weggelegd voor de spreker, de dirigent en de solisten. Hieronder vindt u een korte beschrijving van elk van hen.

Ton Koopman werd geboren in Zwolle in 1944. Zijn liefde voor Bach werd geboren toen hij als tienjarige koorknaap voor het eerst kennismaakte met de Mattheüspassion. Hij studeerde orgel, klavecimbel en muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Samen met zijn leraar Gustav Leonhardt en met Frans Brüggen stond hij aan de basis van de oudemuziektraditie in Nederland.
Met het door hem opgerichte Amsterdam Baroque Orchestra & Choir nam hij alle cantates van Bach op. Zijn wetenschappelijke werk is van grote betekenis voor de kennis van de barok en met name het werk van Bach.
Hij kreeg verschillende belangrijke en eervolle benoemingen: zo is hij voorzitter van het Internationale Buxtehude Gesellschaft en werd hij in mei 2019 benoemd tot President van het Bach Archiv in Leipzig. (Bron: www.tonkoopman.nl)

Marion Bluthard werd in 1970 in Stuttgart geboren en studeerde muziekwetenschap en filosofie aan de Eberhard Karls-Universität in Tübingen. Daarna volgde zij een muziekstudie aan de Staatliche Hochschule für Musik und Darstellende Kunst in Stuttgart met de hoofdvakken orgel, koor- en orkestdirectie en de bijvakken zang en fagot. Van 1998 tot 2002 studeerde Marion koor- en orkestdirectie aan het Conservatorium van Amsterdam bij Daniel Reuss, Jos Vermunt, Roland Kieft en Lucas Vis.
Naast talrijke bewerkingen en orkestraties schreef ze eigen composities, waaronder een groot werk voor symfonieorkest. Ze won met haar koren en composities verschillende prestigieuze prijzen.
Marion is actief in het Nederlandse en Duitse muziekleven: ze is lid van de muziekcommissie van de Vereniging Toonkunst Nederland en ze verzorgt regelmatig workshops. Ze onderwijst en vormt anderen, maar werkt ook voortdurend aan haar eigen ontwikkeling: zo volgde ze workshops bij onder anderen Helmut Rilling en Christoph Rademann.
Naast de Asser Bach Cantategroep dirigeert Marion ook het koor van de COV Assen, het Flevolands Symfonieorkest en het Meppeler Kamerkoor Cigale. (Lees verder onder ‘Artistieke Leiding’.)

Michiel Nonhebel - bas begon op jonge leeftijd met vioolspelen. In zijn studententijd ontdekte hij zijn liefde voor het zingen. Hij volgde de opleiding klassieke zang aan het Prins Claus Conservatorium in Groningen, waar hij studeerde bij Hanneke de Wit en Paul Triepels. In juni 2022 studeerde hij af met de voorstelling Take the present time. Hierin combineerde Michiel zijn liefde voor zang en theater door een afwisselend verhaal te vertellen vol opera- en liedrepertoire.
Michiel zong afgelopen jaar een ontwapenende Papageno in Mozarts Die Zauberflöte. Vorig jaar zong hij de rol van Figaro én Bartolo in de eerste akte van Le nozze di Figaro. Inmiddels is hij ook steeds vaker te horen als solist in het oratoriumrepertoire, in bijvoorbeeld het Requiem van Mozart en delen uit het Weihnachtsoratorium van Bach. Verder is Michiel regelmatig te horen als solist in cantatediensten.
Michiel volgde masterclasses bij o.a. Margreet Honig, Miranda van Kralingen en Nico van der Meel. Daarnaast ontving hij coaching van Marcel Reijans, Marjan Kuiper, David van Laar en David Visser, en krijgt hij theaterlessen van Elsina Jansen. Sinds maart 2022 is Michiel als zangdocent verbonden aan het Roder Jongenskoor.

Henk Gunneman - tenor studeerde zang en piano aan het Conservatorium te Groningen. Na het afronden van zijn studie vervolgde hij zijn opleiding in Engeland bij oudemuziekspecialist Nigel Rogers. Hij volgde verder lessen bij Margreet Honig en liet zich coachen door Christoph Prégardien voor de interpretatie van Bach’s evangelistenpartijen.>Henk heeft zich een breed repertoire eigengemaakt en wordt als solist veel gevraagd voor oratoriumconcerten in het land. Hij heeft zich gespecialiseerd in de grote Passionen en Cantates van J.S. Bach , waarin hij vooral als evangelist, maar ook in de aria’s veelvuldig te horen is. Hij werkte met diverse dirigenten zoals Erik van Nevel en Jos van Veldhoven en met orkesten als het Gelders Orkest, Il Concerto Barocco en Florilegium Musicum. Sinds 1992 maakt hij als ensemblezanger deel uit van ‘The Amsterdam Baroque Choir’ o.l.v. Ton Koopman. Daarnaast is hij als freelance zanger verbonden aan het Nederlands Kamerkoor en De Nederlandse Reisopera.
In 2010 startte Henk met het dirigeren van vocale ensembles. Hij is koorleider bij kleinkoor Vocare in Arnhem en organiseert en dirigeert Bach Cantates in diverse cantatediensten.

Hanneke Tichelaar - alt studeerde Klassiek Zang aan het Prins Claus Conservatorium in Groningen bij Gerda van Zelm en Hanneke de Wit. In 2011 studeerde zij met goed gevolg af. Sindsdien wordt zij gecoacht door Marion van den Akker.
Hanneke zong al in opera’s (onder andere Samson et Dalilah van Saint-Saëns, Dido and Aeneas van Purcell, Yevgeni Onegin van Tsjaikovski) en oratoria (zoals Messiah van Händel, Mozarts Requiem en Petite Messe Solennelle van Rossini), onder leiding van dirigenten als Louis Buskens, Jan van Maanen, Geert-Jan van Beijeren, David van Roijen en Merlijn Wackers.
Ook met Marion Bluthart werkte Hanneke al eerder samen: in juni stonden een alternatieve versie van Vivaldi’s Gloria (met uitbundige altsolo) en een mis van Michaël Haydn op het programma.
Hanneke is vaste solist bij het Veenkoloniaal Symfonieorkest (VKSO) onder leiding van Lubertus Leutscher. Met dit gezelschap verzorgde zij onder meer een serie voorstellingen rond het thema ‘Streekgenoten: Joden in de Veenkoloniën’, met muziek van Louis Andriessen en Bob Zimmermann. Verschillende componisten schreven al werk speciaal voor Hannekes stem: Wilko Brouwers (liederen), Jan van Maanen (Marienklage) en Mark de Vries (De Landenwandelaar). Onlangs heeft Hanneke ook mee gewerkt aan een opera van Mark de Vries over Sebo Huninga, een zeventiende-eeuwse rebel uit Oldambt. Naast alle concerten werkt Hanneke in het UMCG als echografist.


Aaike Nortier - sopraan is geboren en opgegroeid in Emmeloord. Daar maakte zij op haar dertiende voor het eerst kennis met klassieke zang, toen ze lid werd van muziektheatervereniging La Mascotte Emmeloord, tegenwoordig onder leiding van Marion Bluthard.
Op haar zestiende werd Aaike aangenomen bij de JongTalentKlas van het ArtEZ conservatorium in Zwolle, waar zij les kreeg van sopraan Claudia Patacca. Na het behalen van haar havo-diploma werd Aaike aangenomen bij de bachelor Klassieke Muziek, ook in Zwolle. Tijdens haar opleiding volgde ze meerdere masterclasses van o.a. sopraan Lenneke Ruiten en liedpianist Hans Eijsackers.
Bij La Mascotte Emmeloord heeft Aaike in verschillende producties van opera’s en operettes meegezongen. Met sopraan Elles Venhuizen vormt Aaike het operaduo Ventier. Met dit duo schrijft ze toegankelijke operavoorstellingen voor onervaren operapubliek. Dit concept heeft de naam “Opera voor Dummies” gekregen.

Assen, begin jaren 1990: Ad Boes (koorzanger en Bach-liefhebber), Wim Frankenberg (als organist natuurlijk fervent Bach-fan) en Louise Wester (violiste) hebben het er vaak over: wat mooi zou het zijn om de cantates van J.S. Bach uit te voeren zoals ze zijn bedoeld, als onderdeel van de liturgie, in een kerkdienst. Twee jaar wordt er hard gewerkt: Paulien Kostense wordt aangetrokken als dirigent, instrumentalisten worden aangezocht, de samenwerking met de Adventskerk krijgt vorm, de financiën worden bekeken (Wim verzamelt alvast enveloppen (daarover een volgende keer meer), Louise bedenkt hoe ze Paulien en de solisten een welkom thuis kan bieden rond de cantatediensten…

Op 10 april 1994 is het zover: BWV 170, Vergnügte Ruh’, beliebte Seelenlust, wordt uitgevoerd, een solocantate voor alt. Soliste is Nicolette Dekker. Het programma is er nog, met de namen van de instrumentalisten. Behalve Louise komen we nog een bekende tegen: hoboïst Edzard Kuipers. Nu, ruim dertig jaar na die eerste cantate, spelen ze allebei nog mee, terwijl ze beiden de 80 gepasseerd zijn! Maar ook onder de zangers die op 17 december tijdens het jubileumconcert meezingen, zijn een paar zeer oudgedienden: koorcoördinator Lieke Wartena en Nanny van der Wal. Nanny deed in december 1995 voor het eerst mee en viert dus haar persoonlijk 27-jarig jubileum!

Hiernaast ziet u een deel van het programmaboekje. Helaas zijn er tot nu toe geen foto’s opgedoken van die eerste cantates. Mocht iemand nog foto’s hebben uit het verleden van ABC, dan heeft de jubileumcommissie daar zeker belangstelling voor!

ABC heeft zich sindsdien ontwikkeld: naast de instrumentalisten kwam er een koor. Ondertussen is er al jarenlang een vaste, trouwe kern van zangers en instrumentalisten die viermaal per jaar een cantate uitvoeren in de Adventskerk in Assen en soms daarbuiten.

Paulien Kostense leidde het ensemble vanaf het begin en bleef bijna 20 jaar! Na Pauliens afscheid trad Hoite Pruiksma aan als artistiek leider en ging verder op het ingeslagen pad: onder hun leiding is hard gewerkt om de kwaliteit te verbeteren. Zangers leren hun stem te gebruiken op een manier die past bij de muziek uit de barok. De strijkers spelen met een barokstok en worden sinds 2017 gecoacht door Mariëtte Holtrop, een zeer ervaren barokvioliste die onder meer 20 concertmeester en soloviolist was bij Concerto d’Amsterdam. En ook de andere instrumentalisten doen hun best om “historisch geïnformeerd” te spelen.

Een grote rol daarin heeft dirigent Marion Bluthard. Dankzij haar kennis en enthousiasme kan ABC steeds weer een muzikale prestatie op niveau laten horen. Nog een andere professional met een belangrijke bijdrage is Wietse Meinardi, de vaste organist van de Adventskerk, de thuisbasis van ABC. Tijdens de cantatediensten begeleidt hij de gemeentezang op het hoofdorgel; het kistorgel bespeelt hij tijdens de cantate. Hiernaast ziet u Wietse Meinardi op het kistorgel Rein de Vries op een barokaltviool met een barokstrijkstok. (Foto: Berta van der Kolk)